PGS là gì?

Trong hành trình phát triển nông nghiệp hữu cơ, chứng nhận không chỉ là công cụ xác minh chất lượng sản phẩm mà còn là cầu nối xây dựng niềm tin giữa người sản xuất và người tiêu dùng. Tuy nhiên, đối với nhiều nông hộ quy mô nhỏ, chi phí và quy trình của các hệ thống chứng nhận độc lập có thể trở thành rào cản đáng kể.

Từ nhu cầu đó, PGS (Participatory Guarantee System - Hệ thống đảm bảo có sự tham gia) ra đời như một phương thức đảm bảo chất lượng dựa trên sự tham gia, giám sát và trách nhiệm chung của cộng đồng. Thay vì chỉ dựa vào đánh giá của một tổ chức chứng nhận độc lập, PGS khuyến khích nông dân, người tiêu dùng và các bên liên quan cùng tham gia vào quá trình kiểm tra, xác minh và duy trì tiêu chuẩn sản xuất hữu cơ.

Vậy PGS thực chất là gì? Hệ thống này vận hành như thế nào, có những nguyên tắc gì và khác biệt ra sao so với chứng nhận hữu cơ bên thứ ba?

1.Tổng quan về chứng nhận PGS

PGS là viết tắt của Participatory Guarantee System, được dịch là Hệ thống đảm bảo có sự tham gia. Đây là hệ thống đảm bảo chất lượng tập trung ở cấp địa phương, trong đó nhà sản xuất được đánh giá và chứng nhận dựa trên sự tham gia tích cực của nhiều bên liên quan.

Theo định nghĩa của IFOAM (Liên đoàn Quốc tế các Phong trào Nông nghiệp Hữu cơ) năm 2008:

"Hệ thống đảm bảo có sự tham gia (PGS) là các hệ thống đảm bảo chất lượng tập trung ở cấp địa phương. PGS chứng nhận nhà sản xuất dựa trên sự tham gia tích cực của các bên liên quan và được xây dựng trên nền tảng của sự tin cậy, mạng lưới xã hội và trao đổi kiến thức."

Có thể hiểu đơn giản, PGS là một mô hình chứng nhận hữu cơ dựa trên sự hợp tác giữa người sản xuất, người tiêu dùng và các tổ chức hỗ trợ. Các thành viên cùng xây dựng tiêu chuẩn, giám sát thực hành sản xuất và đánh giá mức độ tuân thủ.

Ba nền tảng quan trọng của PGS gồm:

• Sự tham gia: Các bên liên quan cùng tham gia xây dựng, thực hiện và giám sát hệ thống.
• Sự minh bạch: Thông tin về quy trình sản xuất, hoạt động kiểm tra và kết quả đánh giá được chia sẻ trong mạng lưới.
• Trách nhiệm chung: Các thành viên cùng chịu trách nhiệm duy trì chất lượng và uy tín của hệ thống.

Điểm đặc biệt của PGS là không đặt toàn bộ trách nhiệm đảm bảo chất lượng vào một tổ chức bên ngoài, mà trao quyền và trách nhiệm trực tiếp cho cộng đồng sản xuất và những người có liên quan.

2.Những nguyên tắc hoạt động của PGS

PGS không chỉ tập trung vào việc xác minh sản phẩm cuối cùng mà còn quan tâm đến cách thức tổ chức sản xuất, trách nhiệm của người sản xuất và mối liên kết trong cộng đồng.

2.1. Sự tham gia tích cực của các bên liên quan

Nông dân, người tiêu dùng, tổ chức địa phương, nhà khoa học, thương nhân và các tổ chức hỗ trợ đều có thể tham gia vào hệ thống. Mỗi bên đảm nhận những vai trò khác nhau trong quá trình xây dựng tiêu chuẩn, đào tạo, giám sát và kết nối thị trường.

2.2. Niềm tin và tính minh bạch

PGS được xây dựng trên nền tảng của sự tin cậy giữa các thành viên. Tuy nhiên, niềm tin không chỉ đến từ cam kết mà cần được củng cố bằng những hoạt động kiểm tra, đánh giá và công khai thông tin. Việc chia sẻ thông tin giúp các thành viên hiểu rõ hơn về điều kiện sản xuất, những vấn đề phát sinh và mức độ tuân thủ tiêu chuẩn của từng hộ.

2.3. Kiểm soát xã hội và đánh giá ngang hàng

Một trong những đặc trưng quan trọng của PGS là cơ chế kiểm tra chéo (Peer Review). Nông dân không chỉ là đối tượng được kiểm tra mà còn trực tiếp tham gia đánh giá hoạt động sản xuất của những thành viên khác. Qua đó, người sản xuất có cơ hội học hỏi, chia sẻ kinh nghiệm và cùng cải thiện thực hành canh tác.

2.4. Sự trao quyền cho nông dân

PGS khuyến khích nông dân chủ động tham gia vào quá trình xây dựng tiêu chuẩn, quản lý hoạt động sản xuất và chịu trách nhiệm về chất lượng sản phẩm. Điều này góp phần nâng cao năng lực của người sản xuất, thay vì khiến họ chỉ phụ thuộc vào một đơn vị đánh giá bên ngoài.

2.5. Sự phù hợp với điều kiện địa phương

Các tiêu chuẩn PGS thường dựa trên những tiêu chuẩn hữu cơ ở cấp địa phương, quốc gia hoặc quốc tế, đồng thời có thể được điều chỉnh để phù hợp với bối cảnh và nhu cầu cụ thể. Trong quá trình xây dựng tiêu chuẩn, hệ thống cũng có thể chú trọng đến việc sử dụng, bảo tồn và trao đổi giống bản địa, giống truyền thống cũng như phát triển hệ thống canh tác đa dạng.