Vì sao nông nghiệp hữu cơ (Organic) cần thời gian chuyển đổi?

Theo Bộ Nông nghiệp Hoa Kỳ (USDA), đất được sử dụng để sản xuất cây trồng hữu cơ phải không có việc sử dụng các chất bị cấm trong ít nhất 36 tháng trước khi thu hoạch sản phẩm hữu cơ. Trong thời gian này sản phẩm chỉ được ghi là đang chuyển đổi (in-conversion). Yêu cầu này thuộc hệ thống tiêu chuẩn hữu cơ của Hoa Kỳ, thể hiện rằng việc công nhận sản phẩm không chỉ căn cứ vào phương thức canh tác tại thời điểm thu hoạch, mà còn phụ thuộc vào lịch sử quản lý đất và mức độ tuân thủ các điều kiện sản xuất trong một khoảng thời gian xác định.

Tại Việt Nam, TCVN 11041-1:2017 quy định các yêu cầu chung đối với sản xuất, sơ chế, chế biến, bao gói, ghi nhãn, bảo quản và vận chuyển sản phẩm nông nghiệp hữu cơ. Tuy nhiên, việc xác định thời gian chuyển đổi và điều kiện chứng nhận cần căn cứ vào tiêu chuẩn cụ thể áp dụng cho từng loại hình sản xuất, không thể suy rộng từ quy định của USDA sang mọi hệ thống hữu cơ.

Trên cơ sở đó, việc tìm hiểu giai đoạn chuyển đổi cần tập trung vào ba vấn đề có quan hệ mật thiết với nhau gồm vai trò của quản lý đất trong sản xuất hữu cơ, quy trình thực hiện và đánh giá sự tuân thủ, cùng sự phân biệt giữa tình trạng đang chuyển đổi và tình trạng đã được chứng nhận. Đây cũng là cơ sở để làm rõ ý nghĩa của thời gian chuyển đổi đối với tính minh bạch của sản xuất và khả năng xác minh thông tin hữu cơ trên thị trường.

Như vậy, vì sao đất cần thời gian chuyển đổi?

Đất là nền tảng của hệ sinh thái nông nghiệp. Trong sản xuất hữu cơ, quy trình quản lý đất không chỉ nhằm duy trì khả năng cung cấp dưỡng chất cho cây trồng mà còn hướng đến bảo tồn môi trường tự nhiên cho các hoạt động sinh học và hạn chế những tác động bất lợi đến môi trường.

Thứ nhất, đất cần thời gian để đào thải và phân hủy dư lượng hóa chất có nguy cơ tác động tiêu cực đến cây trồng và môi trường. Việc ngừng sử dụng các chất không được phép cần đi kèm với đánh giá lịch sử canh tác và kiểm soát nguy cơ ô nhiễm từ môi trường xung quanh. Quá trình phân hủy hoặc suy giảm dư lượng phụ thuộc vào đặc tính của từng chất và điều kiện môi trường; do đó, không thể mặc định mọi chất đều được đào thải hoàn toàn sau một khoảng thời gian cố định.

Thứ hai, đất cần phục hồi hệ sinh thái vi sinh vật đất. Vi sinh vật đất tham gia phân giải chất hữu cơ và chuyển hóa dinh dưỡng, góp phần duy trì các chu trình sinh địa hóa. Những biện pháp như luân canh, trồng cây phân xanh và bổ sung vật liệu hữu cơ phù hợp được sử dụng trong quản lý đất hữu cơ nhằm duy trì hoặc tăng cường độ phì nhiêu và hoạt động sinh học của đất.

Thứ ba, việc chuyển đổi sang phương thức canh tác hữu cơ đòi hỏi áp dụng các biện pháp quản lý đất nhằm duy trì hàm lượng chất hữu cơ, hạn chế xói mòn và nén chặt, đồng thời bảo đảm khả năng cung cấp dinh dưỡng cho cây trồng. Các biện pháp này góp phần duy trì những đặc tính vật lý và hóa học cần thiết cho độ phì nhiêu của đất.

Quan trọng hơn, thời gian chuyển đổi là điều kiện để xác lập và kiểm chứng sự tuân thủ tiêu chuẩn sản xuất hữu cơ. Đây không chỉ là giai đoạn điều chỉnh các đặc tính sinh thái của đất, mà còn bao gồm việc thực hiện phương thức canh tác phù hợp, kiểm soát đầu vào và duy trì hồ sơ phục vụ đánh giá chứng nhận. Vì vậy, cần phân biệt thời gian chuyển đổi theo quy định của tiêu chuẩn với thời gian cần thiết để cải thiện chất lượng đất trên thực tế.